Demir ve Mamalar

Çocuğunuzun ihtiyacı yoksa, mamalarda bulunan yüksek miktarlardaki demir ona çok zarar verebilir.  

1960’larda bilim adamları anne sütüne “tu, kaka” deme cüretinde bulunmuş ve bebek mamalarının üstünlüğüne gerçekten inanmışlardı.  Ancak o dönemlerde doğumdan itibaren verilen mamalar çok düşük miktarlarda demir içermekteydiler.  Bununla birlikte altıncı aydan sonra inek sütü ile devam edilmesi önerildiğinden, o dönemde ciddi boyutlarda demir eksikliği ve bunun uzantısında gelişme gerilikleri görülmüştü.  Bu etkiye tepki olarak mamalara yüksek miktarlarda demir konuldu; anne sütünde 2.5 mg/litre’ye kıyasla demirden güçlendirilmiş mamada 7-12 mg/litre.  Ancak yakın geçmişte anne sütüne dönüş ve onun en az 12 ay boyunca verilmesi önerileriyle, yüksek miktarlarda demir içeren mamaların kullanımı aslında tarihsel bir tepkinin ötesine gitmemektedir. Ülkemizde 4 aylık bebeklere koruyucu düzeyde demir başlanması önerilmektedir.  Ancak bu öneri yurt genelinde yapılmış çalışmalar sonucunda verilmektedir.  Çocuklarımızda demir eksikliği ve buna bağlı kansızlık gelişmesin diye atılan bu adım bazı varsayımlar üzerine yapılmaktadır; 

1. Anne’de kansızlık olma ihtimali yüksektir ve tıbbi takiplerini yeterli bir şekilde yaptırmamıştır.  Annede kansızlık olunca henüz doğmamış bebeğin kan depoları yeterli gelişmez ve bu nedenle ilerleyen aylarında onda kansızlık gelişme ihtimali artar.
2. Çocuk dünyaya geldikten sonra dengeli ve/veya yeterli beslenemediğinden, aldığı demir miktarları yeterli değildir dolayısıyla kansızlık ve/veya gelişme geriliği gelişir.

 Bu iki durum eğer kuvvetli ihtimal yoksa o zaman koruyucu düzeyde demir vermenin gereksinimi de tartışılabilir. Yakın geçmişte yayımlanan 10 senelik çok önemli bir tıbbi çalışma vardır.  Bu çalışmada birinci grupta, demir ihtiyacı olmayan çocuklara fazladan (12mg/litre) demir içeren mamalar, ikinci grupta yine demir ihtiyacı olmayan çocuklara normal miktarlarda (2.3mg/litre) demir içeren mamalar bir yıl boyunca verilmiştir.  Demir ihtiyacı olmayıp da fazladan demir verilen çocuklarda diğer gruba kıyasla son derece düşündürücü ve endişelendirici sonuçlar elde edilmiştir; bunlar: Birinci düzeyde:

1. Alan hafızası bozukluğu:  Diyelim ki bir odadasınız ve tüm eşyaların nerede olduğuna göz attınız.  Sonra gözlerinizi kapattınız.  Gözleriniz kapalıyken eşyaların nerede olduğunu hatırlarsınız ve ona göre oda içinde hareket edebilirsiniz.  Oysa bu çocuklarda bu yeti bozulmuştur.
2. Görme ile hareket bütünleşmesi bozukluğu:   Çocuğa bir nesne gösterip onu çizmesi istenilince bu ve buna benzer yeteneklerinin etkilendiği gösterilmiştir.

 İkinci düzeyde:

1. Zeka düzeyinde düşüklük:  Fazladan demir alan çocuk grubunda ortalama 11 puanlık IQ düşüklüğü saptanmıştır.
2. Görsel algılamada bozukluk:  Çocuğun gördüğü şeyi tanımlama veya algılamasında sorun.
3. Motor koordinasyonda bozukluk: Bu durum vücudun bir amaca yönelik uygulamaya koyduğu hareketlerin eş güdüm içinde olmamasıdır; örneğin yürüme, top oynama veya daha ayrıntılı bir iş olan parmak uçlarıyla bir şey tutma.

Bu nedenlerden dolayı, eğer çocuğunuzun demir seviyeleri normal ise o zaman ona fazladan demir vermemelisiniz. Yıllardır satılan birçok biberon ve kaşık mamalarına ihtiyaçtan fazla demir konulmaktadır.  Çocuğunuz için alacağınız ürünlerde litrede 7 miligramdan (7mg/L veya 0.7mg/100ml) daha fazla demir içermemelerine dikkat edin. Kanında demir seviyeleri düşük olan çocuklarda, demir takviyesi yapılması gerekmektedir.  Yapılmadığı taktirde gelişme geriliği görülebilir. Özet olarak, çocuğunuzun demir ihtiyacı yoksa ona fazladan demir içeren mamalar vermeyin.  Ancak demir ihtiyacı doktorunuz tarafınca saptandıysa, o zaman elbette doktorunuzun size vereceği tedaviyi uygulayın.

Dr. Gökhan Mamur