Ateşli Havale

Ateşle birlikte olan havaleler anne ve babaları çok korkutmakla birlikte, aslında çocukta çoğu zaman geçicidir ve ilerisi için sorun yaratma olasılığı düşüktür.  Oluş sebebi tam olarak bilinmemektedir ancak, havale esnasında beyin hücrelerinin aniden çok sayıda elektriksel akımlar başlattığını ve buna cevaben kaslarda ani kasılmaların geliştiği bilinmektedir.

Ateşli havale 6 ay 5 yaş arasındaki çocuklarda %2-%5 oranında görülmektedir.  Ateşli havalenin yüksek ateşten mi, yoksa hızlı değişkenlik gösteren ateşten mi kaynaklandığı halen tartışılmaktadır.  Olağan tipte ateşli havalede kasılmalar birkaç saniye ile 10 dakika arasında sürebilir ve durması için çoğu zaman ilaca gereksinim yoktur.  Kompleks, yani bir basamak daha önemli ateşli havale, 15 dakikadan daha uzun süren ve/veya aynı hastalık esnasında birden fazla havale geçirilmesi ile tanımlanır.

Havale geçiren çocuklar arasında şu durumlarda tekrarlama olasılığı artmaktadır:

• aile fertlerinde ateşli havale geçiren kişilerin olması
• çocuğun kendisinin daha önce ateşi 39 derecenin altındayken havale geçirmiş olması
• ilk havalesini bir yaşın altında geçirmiş olması

Havalenin tekrarlama olasılığı az olmakla birlikte, bir çocuk eğer daha önce bir kere havale geçirdiyse, ikinci kez geçirme olasılığı %30, ikinci kez havale geçiren çocuğunu üçüncü kez havale geçirme olasılığı da %50'dir.  Yaş ilerledikçe havale geçirme olasılığı da azalmaktadır.  Ateşten kaynaklanan havalenin daha sonra kalıcı sara (epilepsi) hastalığına dönüşme olasılığı %2-%5 arasındadır.

Havale esnasında olabilecekler:

• kasılma
• ağızda köpürme
• gözlerin bir noktada sabitlenmesi
• morarma
• seslenmelerinize yanıtsızlık
• kasılma sonrası uykulu veya uykuya eğilimli dakikalar

Havale geçirmekte olan çocuğa ilk müdahale:

• sakin olun ve gözlemleyin
• çocuğu güvenli bir yere yatırın; örneğin yere
• kucaklamayın ve kasılmaları durdurmaya çalışmayın
• boğulmayı önlemek için çocuğu yüzü koyun veya yan yatırın
• havale esnasında asla çocuğun ağzına birşey SOKMAYIN.  Bu nesne kırılıp çocuğun solunum yolunu tıkayabilir.
• kasılmalar 10 dakikayı geçerse ambulans çağırın veya en yakın acil servise başvurun
• kasılmalar bittikten hemen sonra doktorunuza başvurun

Havale durdurmak için etkili olmayan yöntemler:

• duşa sokmak
• soğan koklatmak
• kolonya koklatmak
• kucakta tutarak hareketleri kısıtlamak
• çocuğu sarsmak
• çocuğa vurmak

Ateşli havalenin beyin hasarı, sara hastalığı, zeka geriliği, IQ'da düşüklük, öğrenim bozuklukları veya ölüme sebebiyet verdiğine dair herhangi bir bilimsel veri yoktur.

Ateşli havale geçiren çocuklarda, ileride epilepsi (sara hastalığı) olma ihtimallerinin çok az olduğunu daha önce belirtmiştim, ancak bu durum ateşli havaleden kaynaklanmamaktadır.

Bence, ateşli havalenin en büyük etkilerinden biri ebeveynlere bir ömür boyu unutamayacakları korkulu anlar yaşatmasıdır.  Bununla birlikte bu bilgilere baktığımızda ebeveyn sakin kaldığı taktirde (bu konuda bilinçlenmek = sükunet) aslında ateşi olan çocukta %95 oranında havale olmayacaktır ve olduğu taktirde de yaklaşık %98 oranında ileride çocuk için sorun oluşturmayacaktır.

Dr. Gökhan Mamur