Demir, Ne Zaman Verilir?

İki hafta önce yaptığımız ankette bebeğinize 4. aydan itibaren koruyucu düzeyde demir damlası kullanıp kullanmadığınızı sorduk.  Sonuçları irdelemeden önce bu konu hakkında biraz ön bilgi vermek isterim.

Hayatta kalmamızı sağlayan oksijeni tüm dokularımıza taşıyan hemoglobin adındaki proteinin oluşumunda DEMİR ana maddedir.  Bir başka deyişle, demir olmadan hemoglobin üretilemez, kanda hemoglobin miktarları düşükse (buna KANSIZLIK veya ANEMİ denir), oksijen dokulara uygun şekilde taşınamaz ve ardından uzun vadede çocuklarınızda büyüme gelişme geriliğinden tutun, zihinsel gelişiminin geri kalmasına kadar olumsuz etkiler görülebilir.  Demir eksikliği bu kadar önemlidir.

Bebek anne rahmindeyken, annesinden oksijenleri kapmak için kullandığı hemoglobin o ortamda çok randımanlı çalışır ancak doğduktan sonra hava soluyarak yakalayacağı oksijen için farklı yapıda hemoglobine ihtiyaç duyar.  Bu nedenle vücut ilk yapıdaki hemoglobini azaltır ve yeni yapıdaki hemoglobini üretir.  Bu üretim yaşamın ilk yılında çok hararetlidir.  Bu nedenle oluşturulan yeni hemoglobin için belirli düzeyde demir ihtiyacı vardır.  Bu miktarı karşılamak için, bebeklerimiz dünyaya gelmeden önce anne rahmindeyken, anneden demir alır ve bir miktar depolar, sakla samanı gelir zamanı hesabı.  Doğumu takip eden altı ay içinde hemoglobin üretimi için hem bu depolardaki hem de anne sütünden aldığı demiri kullanır.  Hemoglobin üretimini aksatmadan devam ettirmek için altıncı aydan itibaren ek gıdalardan, özellikle kırmızı etten, demir alma ihtiyacı duyar.

Gebe veya annede demir eksikliği varsa, bebek anne sütü almazsa ve / veya bebek ek gıdalarından yeterli demir tüketemezse o zaman demir eksikliğine bağlı hemoglobin üretimi yeteriz olur ve bebekte kansızlık gelişir (demir eksikliği anemisi).  Ülkemizde bu duruma çok sık rastlandığından dolayı 2005 yılından itibaren tüm bebeklere dördüncü aydan itibaren koruyucu düzeyde demir damlası önerilmiştir.

Bu noktada aranızda bazılarınızın aklına gelen şeyi buradan duyar gibi oluyorum:  "Eğer annede demir eksikliği veya kansızlığı hamilelik sürecinde olmadıysa, bebek dünyaya geldikten sonra emzirildiyse ve ek gıdalara geçişini olağan bir şekilde yaptıysa yine de koruyucu düzeyde demir vermek gerekir mi?"  Çok güzel bir soru.

Cevabı: hayır.

Şimdi de bir soruyu daha duyar gibi oluyorum:  "Pekiyi, ihtiyaç olmasa da öylesine demiri ne olur ne olmaz diye versek bir zararı olur mu?"

Cevabı: muhtemelen.

Eksikliği halinde demir vermek önemlidir ancak ihtiyaç yoksa demiri boşuna vermiş olursunuz.  Unutmayın ki demir damlası içirmek kötü tadı nedeniyle bazen çok zor olabilir aynı zamanda karın ağrısı veya kabızlığa neden olabilir.  Bunun yanı sıra, son çıkan bazı tıbbi yayınlara bakıldığında demir miktarı normal olan bebeklere fazladan bir yıl boyunca demir verildiğinde faydadan çok zarara bile neden olabildiği gösterilmiştir; örneğin görsel alan hafızası, vücut hareket işlevleri ve IQ düşüklüğü (Demir ve Mamalar yazısına bakınız).

Anket Sonuçları:

Bebeğime 4. aydan itibaren demir damlası kullanıyoruz / kullandık.

Sonuçlara bakılınca çoğunlukta demir damlası kullanıldığı görülmektedir.  Burada cevaplamanız gereken soru şudur: bebeğimin gerçekten demir takviyesine ihtiyacı varmı, yokmu?  Sanırım verdiğim bilgiler doğrultusunda bu cevaba artık rahatça ulaşabileceksiniz.

Sonuç:

Tüm bu nedenlerle, hastalarım da bilir, hikayesi itibarı ile demir eksikliği olma ihtimali düşük, büyüme ve gelişmesi sağlıklı devam eden hastalarıma ek demir damlası önermemekteyim.  Yakın geçmişte bu konuyla çok yakından ilgilenen iki hocama da sorarak uygulamamın isabetli olduğunu doğruladım.  Bunun uzantısında dokuzuncu ay civarında her bebekten kan örneği alınarak kansızlığın olup olmadığı da elbette araştırılmalı.

Dr. Gökhan Mamur